Suchai Ubon 
10 มีนาคม 2569 รายการ โคแฟคสนทนา รวมพลคนเช็กข่าว EP.32” เจาะลึกประเด็นร้อน “สงครามข้อมูลตะวันออกกลาง” ท่ามกลางสถานการณ์ความขัดแย้งระหว่างอิหร่าน อิสราเอล และสหรัฐอเมริกา ที่ทวีความรุนแรงขึ้นทั้งในสนามรบและในโลกดิจิทัล โดยผู้เชี่ยวชาญชี้ให้เห็นถึงภัยคุกคามรูปแบบใหม่ที่เรียกว่า FIMI (Foreign Information Manipulation and Interference) หรือการปฏิบัติการข้อมูลข่าวสารเพื่อครอบงำและแทรกแซงจากต่างชาติ ซึ่งกำลังส่งผลกระทบต่อการรับรู้ของประชาชนทั่วโลก
สุภิญญากลางณรงค์ผู้ร่วมก่อตั้ง COFACT เปิดประเด็นว่า ในยุคที่ใครก็เป็นสื่อได้เพียงมีโทรศัพท์มือถือและอินเทอร์เน็ต สงครามข้อมูลได้ขยับจากการโฆษณาชวนเชื่อแบบเดิม เช่น ใบปลิว หรือวิทยุคลื่นสั้น เข้าสู่ยุคอัลกอริทึมและปัญญาประดิษฐ์ (AI) ที่สามารถชี้นำและสร้างความปั่นป่วนในระดับสากล ปัจจุบันเสรีภาพสื่อในระดับโลกเริ่มสั่นคลอน แม้แต่ในประเทศตะวันตก ข้อมูลมักถูกกำหนดโดยกลุ่มผู้ถือครองแพลตฟอร์มและโมเดลภาษาขนาดใหญ่ (LLM) ทำให้การวิพากษ์วิจารณ์เรื่องความไม่เป็นธรรมของข้อมูลหนักข้อขึ้น โดยเฉพาะเมื่อเกิดความขัดแย้งในตะวันออกกลางหรือยูเครน ประชาชนจะเริ่มมึนงงว่าคลิปไหนจริงหรือเท็จ ซึ่งอาจนำไปสู่ความกังวลเรื่องสงครามโลกครั้งที่ 3 ได้ง่ายขึ้น
ด้านกุลชาดาชัยพิพัฒน์ที่ปรึกษาโคแฟค อธิบายความหมายของ FIMI หรือ “ฟีมี่“ ให้เข้าใจง่ายว่า คือความพยายามของต่างชาติที่เข้ามาแทรกแซงผ่านช่องทางข้อมูลรูปแบบต่างๆ ทั้งเนื้อหาบิดเบือนหรือจริงบางส่วน เพื่อรักษาผลประโยชน์ของตนเอง โดยมีเจตนาทำให้กลุ่มเป้าหมายชอบหรือเกลียดประเทศใดประเทศหนึ่ง โจมตีนโยบาย หรือสร้างความแตกแยกในสังคม สิ่งที่ทำให้ FIMI ต่างจากข้อมูลเท็จทั่วไปคือ “กระบวนการที่มีการวางแผน” มีการประสานงานกันผ่านเครือข่ายบัญชีปลอมหรือบอต (Bot) จำนวนมากเพื่อปั่นข้อความให้กระจายไปสู่คนหมู่มากในเวลาอันรวดเร็ว
กุลชาดายกตัวอย่างความแนบเนียนในปัจจุบันว่า มีการใช้ AI สร้างภาพเหตุการณ์ถล่มพื้นที่ในอิสราเอล หรือภาพเด็กที่เป็นเหยื่อสงครามเพื่อกระตุ้นอารมณ์ความกลัว รวมถึงการใช้ AI สร้างข่าวลือเรื่องการลอบสังหารผู้นำ เช่น โดนัลด์ ทรัมป์ สำหรับในประเทศไทย FIMI เคยเกิดขึ้นชัดเจนในช่วงความขัดแย้งชายแดนไทย-กัมพูชา ที่มีการสร้างเพจปลอมเลียนแบบสำนักข่าวหลักของไทย เพื่อปล่อยข่าวเท็จเรื่องการอพยพประชาชน 7 จังหวัด สร้างความตื่นตระหนก ซึ่งภายหลังพบว่าบัญชีเหล่านั้นถูกสร้างขึ้นจากนอกประเทศ
สำหรับวิธีสังเกตเบื้องต้น กุลชาดายอมรับว่าทำได้ยากสำหรับประชาชนทั่วไป แต่ขอให้สังเกตพฤติกรรมที่ผิดปกติ เช่น เพจที่ส่งข้อความแปลกๆ ดูไม่สมจริง หรือสร้างความตื่นตระหนกเกินเหตุ หากพบข้อมูลที่น่าสงสัย สิ่งสำคัญคือ “ไม่ควรแชร์“ และควรตรวจสอบกับสำนักข่าวหลักที่มีความน่าเชื่อถือ ขณะที่นางสาวสุภิญญาเสริมว่า ประชาชนต้องพยายามฝืนอัลกอริทึม ไม่ติดตามแต่เพจที่นำเสนอข้อมูลด้านเดียวที่ตรงกับความเชื่อตนเอง (Echo Chamber) เพื่อป้องกันคติยืนยัน (Confirmation Bias) และควรใช้เครื่องมือเช็กข้อจริงอย่าง COFACT หรือ Thai PBS Fact Check รวมถึงการกดรายงาน (Report) ต่อแพลตฟอร์มเมื่อพบข้อมูลที่ใช้ AI สร้างความเกลียดชัง
ในช่วงท้ายของการเสวนา ผู้ร่วมรายการเน้นย้ำว่าประชาชนไม่ควรฝากความหวังไว้ที่สื่อภาครัฐเพียงอย่างเดียว เพราะข้อมูลจากทุกแหล่งต้องผ่านการตรวจสอบทั้งหมด การรับข้อมูลข่าวสารในยุคนี้จึงเหมือนกับการดูฉลากอาหารที่ต้องเช็กส่วนผสมและผู้ผลิตอย่างถี่ถ้วน พร้อมเรียกร้องให้ผู้ให้บริการแพลตฟอร์มลงทุนในการกลั่นกรองข้อมูลมากขึ้น และขอให้รัฐบาลเจาะลึกถึงการจัดการเนื้อหาที่ถูกจัดตั้งขึ้น (Coordinated Inauthentic Behavior) เพื่อไม่ให้ระบบนิเวศการสื่อสารของไทยถูกครอบงำโดยมหาอำนาจทางเทคโนโลยีหรือกลุ่มผลประโยชน์ข้ามชาติ