ข่าวด่วน
Wed. Nov 18th, 2026
Influencer

วันที่ 17 พฤศจิกายน 2569 รายการโคแฟคสนทนา: รวมพลคนเช็กข่าว EP.55 หัวข้อ “บทเรียนหลงแสงคนดัง : รู้ทันเกมอินฟลูฯ” ดำเนินรายการโดย นายสุชัย เจริญมุขยนันท ได้ร่วมพูดคุยกับ รศ.ดร.วรัชญ์ ครุจิต (อาจารย์แก๊ป) คณะนิเทศศาสตร์และนวัตกรรมการจัดการ สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์ (นิด้า) และ พลินี เสริมสินสิริ (แตงโม) ผู้ประสานงานโคแฟค (ประเทศไทย) เพื่อถอดบทเรียนการใช้วิจารณญาณและทักษะการรู้เท่าทันสื่อในยุคที่ใครก็สามารถเป็นผู้มีอิทธิพลทางความคิดบนโลกออนไลน์

พลินี เสริมสินสิริ ได้เปิดประเด็นถึงพฤติกรรมการบริโภคสื่อออนไลน์ในปัจจุบันที่ผู้คนมักไถฟีดและพบเห็นดารา อินฟลูเอนเซอร์ หรือคนดังรีวิวสินค้า แชร์ประสบการณ์ชีวิต และแสดงความคิดเห็นซ้ำๆ จนเกิดความคุ้นเคยและความชื่นชม ส่งผลให้เกิดความคล้อยตามและมองข้ามสัญญาณเตือนต่างๆ จนขาดวิจารณญาณและการตั้งคำถาม ประกอบกับนิสัยใจบุญของคนไทยที่พร้อมบริจาคช่วยเหลือบรรเทาทุกข์ จึงนำมาสู่การถอดบทเรียนจากกรณีของ “บุ๋ม ปนัดดา” ที่เกิดขึ้นสดๆ ร้อนๆ เพื่อให้สังคมได้ตั้งสติและทบทวนทักษะการเท่าทันสื่อ

ด้าน รศ.ดร.วรัชญ์ ครุจิต กล่าวถึงบทเรียนจากกรณีดังกล่าวว่า สะท้อนถึงความจำเป็นในการตรวจสอบผ่าน “3 เสาหลัก” สำคัญ ได้แก่ ภาครัฐ ภาคสื่อและองค์กรวิชาชีพ และภาคประชาสังคม โดยในส่วนของภาครัฐ พบว่ากรณีที่เกิดขึ้นมีการดำเนินการมานานหลายปีและไม่ได้มีเพียงมูลนิธิเดียว แต่ยังพบปัญหาการทุจริต การใช้เงินไม่ตรงวัตถุประสงค์ การฮั้วกันของคนในมูลนิธิ ไปจนถึงการปลอมลายเซ็น จึงต้องตั้งคำถามว่ากลไกภาครัฐปล่อยผ่านมาได้อย่างไรโดยไม่มีการตรวจสอบรายปี และถึงเวลาที่ต้องสังคายนาระบบการดูแลคุ้มครองเงินของประชาชน

สำหรับเสาหลักที่สองคือภาคสื่อและองค์กรวิชาชีพ รศ.ดร.วรัชญ์ ชี้ว่าสื่อต้องทำหน้าที่เป็น “หมาเฝ้าบ้าน” (Watchdog) ตรวจสอบทุกคนอย่างเท่าเทียม ไม่ใช่เพียงให้แสง แต่ไม่เคยตรวจสอบเบื้องหลัง หรือไม่กล้าตั้งข้อสงสัย เพราะต้องพึ่งพาเรตติ้งจากความดังของอินฟลูเอนเซอร์ และกลัวกระแสทัวร์ลง 

ขณะที่องค์กรวิชาชีพอย่างสภาวิชาชีพข่าวฯ และสภาการสื่อมวลชนแห่งชาติ มักออกมาออกประกาศขอความร่วมมือหลังจากเกิดความเสียหายมูลค่ามหาศาลไปแล้ว 

ส่วนเสาหลักที่สามคือภาคประชาสังคมและคนในวงการเดียวกัน เช่น วงการอาสาสมัคร วงการบันเทิง หรือสมาคมคอนเทนต์ครีเอเตอร์ที่เพิ่งก่อตั้งขึ้น ยังไม่มีบทบาทชัดเจนในการตรวจสอบจริยธรรมกันเอง ทำให้ผู้กระทำผิดย่ามใจและอาศัยการออกสื่อสร้างภาพลักษณ์ให้ดูน่าเชื่อถือจนคนหลงเชื่อบริจาคเงินจำนวนมาก 

รศ.ดร.วรัชญ์ เสนอว่าทั้ง 3 เสาหลักต้องเชื่อมโยงและประสานพลังกัน (Synergy) สร้างระบบแจ้งเบาะแสนิรนาม (Whistleblower) และตรวจสอบตั้งแต่เริ่มมีชื่อเสียงเพื่อป้องกันก่อนจะเกิดวิกฤตขึ้น แทนที่จะปล่อยให้รายการอย่าง “โหนกระแส” ของ หนุ่ม กรรชัย กลายเป็นที่พึ่งสุดท้ายของสังคมเพียงลำพัง

รศ.ดร.วรัชญ์ ยังได้อธิบายถึงปรากฏการณ์ “โจรเต็มจอ” ว่าแตกต่างจากยุคก่อนที่ผู้ประกาศข่าวต้องผ่านการสอบคัดเลือกและเน้นคุณภาพ แต่ปัจจุบันสื่อแข่งขันกันสูงเพื่อแย่งชิงความสนใจ (Attention Deficit) ทำให้รายการต่างๆ หันมาเน้นประเด็นดราม่าเพื่อเรียกเรตติ้งและสปอนเซอร์ ส่งผลให้คนที่มีประวัติไม่ดีสามารถเข้ามา “ชุบตัว” และเดินสายออกรายการต่างๆ จนกลายเป็นวงจรอุบาทว์ (Vicious circle) ที่ทำให้สังคมเข้าใจผิดว่า “คนดังเท่ากับคนดี” ทั้งที่ความจริงแล้วไม่เป็นเช่นนั้น อีกทั้งยังสร้างผลเสียและเป็นตัวอย่างที่ไม่ดีแก่เยาวชน

ส่วนสาเหตุที่ทำให้ประชาชนหลงเชื่อและเปลี่ยนความคิดได้ยากแม้จะมีคดีพลิก รศ.ดร.วรัชญ์ อธิบายว่าเป็นเรื่องของจิตวิทยามนุษย์ 2 ประการ คือ อคติส่วนบุคคล (Subjective bias) ที่ทำให้คนไม่กล้า

ยอมรับว่าสิ่งที่ตนเชื่อนั้นผิด เพราะจะเกิดความขัดแย้งในใจ (Cognitive dissonance) โดยเฉพาะกลุ่มแฟนคลับหรือติ่ง และทฤษฎีการเปิดรับซ้ำๆ (Mere Exposure Effect) ซึ่งเป็นหลักการโฆษณาที่ยิ่งเห็นหน้าหรือได้ยินชื่อบ่อยๆ ยิ่งรู้สึกคุ้นเคยและมองในแง่บวก 

จึงแนะนำให้ประชาชนดึงตัวเองออกมาจากความเป็นติ่ง ใช้หลักกาลามสูตรพิจารณาที่เนื้อหาสาระและเหตุผลมากกว่าตัวบุคคล รวมถึงตระหนักเสมอว่า “ภาพที่สร้างกับร่างที่เป็น” ในวงการบันเทิงและข่าวยุคปัจจุบันอาจเป็นการคัดกรองหรือประกอบสร้างเพื่อผลประโยชน์และเรตติ้ง ไม่ใช่ความจริงทั้งหมด 100%

ในช่วงการตอบคำถามจากผู้ชมทางบ้านเกี่ยวกับการรีวิวสินค้าของอินฟลูเอนเซอร์และ AI รศ.ดร.วรัชญ์ ระบุว่าคนเรามักให้ทางลัดทางความคิด (Free Pass) กับคนดังและคนหน้าตาดี จึงต้องเริ่มต้นด้วยการตั้งคำถามและระมัดระวังข้อเสนอที่เกินจริง เช่น ถูกเกินไปหรือดีเกินไป โดยเฉพาะหากมีการใช้ AI ยิ่งต้องเพิ่มความสงสัย 

ส่วนแนวทางการบริจาคเงินให้ปลอดภัย แนะนำให้ศึกษาข้อมูลขององค์กรหรือมูลนิธินั้นๆ อย่างละเอียด เลือกบริจาคกับหน่วยงานที่มีความมั่นคงและน่าเชื่อถือ เช่น โรงพยาบาล หรือมูลนิธิของรัฐบาล ไม่ใช่เชื่อเพียงคำบอกเล่าต่อๆ กันมา พร้อมย้ำว่าประชาชนทุกคนมีพลังในการขับเคลื่อนสังคมด้วยการเรียกร้องสิทธิและกดดันให้ภาครัฐและสื่อทำหน้าที่ตรวจสอบอย่างจริงจัง

ในช่วงท้าย พลินี ได้สรุปบทเรียนโดยย้ำถึงหลักกาลามสูตรของพระพุทธเจ้าเรื่องการไม่เชื่อเพียงเพราะรูปลักษณ์ภายนอก พร้อมเชิญชวนให้ประชาชนฝึกทักษะการคิดวิเคราะห์และพัฒนา “ต่อมเอ๊ะ” ภายใต้แนวคิดของโคแฟคที่ว่า “ทุกคนคือผู้ตรวจสอบข่าวได้” (Everyone is a fact-checker) โดยยึดหลัก “อย่าเพิ่งเชื่อ อย่าเพิ่งแชร์ และอย่าเพิ่งโอน” เพื่อรู้เท่าทันเกมของอินฟลูเอนเซอร์ในโลกออนไลน์

Related Post