โคแฟคตีแผ่กลลวงการเมืองยุคโซเชียลแนะวิธีเช็กคลิปปลอม-ข่าวบิดเบือนป้องกันความแตกแยก

ในยุคที่ข้อมูลข่าวสารบนโลกออนไลน์แพร่สะพัดอย่างรวดเร็ว แม้จะไม่ใช่ช่วงเวลาเลือกตั้ง แต่ประเด็นทางการเมืองยังคงปรากฏและชุกชุมในหน้าฟีดโซเชียลมีเดียอยู่ตลอดเวลา ล่าสุดรายการ “โคแฟคสนทนา: รวมพลคนเช็กข่าว EP.53″ ในหัวข้อ “ข่าวปลอมการเมืองชุกชุมจะตรวจสอบอย่างไร?” โดยมี สุชัยเจริญมุขยนันท ทำหน้าที่ดำเนินรายการ พร้อมด้วย พลินีเสริมสินสิริ ผู้ประสานงานโคแฟค (ประเทศไทย) และ อาจารย์สุทธิมนัสชินอัครพงศ์ จากภาควิชานิเทศศาสตร์และสารสนเทศศาสตร์ คณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ได้ร่วมพูดคุยและวิเคราะห์ถึงกลโกงของข่าวปลอมทางการเมือง พร้อมแนะแนวทางการตรวจสอบอย่างละเอียดเพื่อไม่ให้ตกเป็นเหยื่อของการสร้างความเกลียดชังและความแตกแยกในสังคม

พลินีเสริมสินสิริ ได้สะท้อนมุมมองว่า แม้ไม่ได้อยู่ในช่วงเลือกตั้ง แต่เรื่องการเมืองเกี่ยวข้องกับชีวิตประจำวันของทุกคน ทั้งนโยบายพรรคการเมืองและบทบาทของรัฐบาล ทว่าในยุคสารสนเทศที่เดินอย่างรวดเร็ว ข่าวสารที่คลาดเคลื่อนหรือบิดเบือนมักถูกเผยแพร่เป็นระยะ ข้อมูลเหล่านี้เสี่ยงนำไปสู่ความเข้าใจผิด ความเกลียดชัง และความแตกแยก ไม่ว่าจะเป็นภาพหรือเสียงที่ถูกสร้างขึ้นเพื่อบิดเบือนความจริง ทางโคแฟคจึงหยิบยกประเด็นนี้ขึ้นมาพูดคุยเพื่อให้ประชาชนรู้เท่าทันและมีวิธีตรวจสอบที่ถูกต้อง

ด้าน อาจารย์สุทธิมนัสชินอัครพงศ์ ได้อธิบายถึงกลไกของข่าวปลอมว่า มักอาศัยการกระตุ้นอารมณ์ความรู้สึกของผู้รับสารอย่างรวดเร็วทันที เช่น การใช้คำว่า “สาปแช่ง” หรือการพาดหัวว่าเป็น “ข่าวด่วน” เพื่อดึงดูดความสนใจและข้ามกระบวนการใช้เหตุผล เนื่องจากเรื่องการเมืองใกล้ตัวและกระตุ้นอารมณ์ได้ง่าย ประชาชนจึงมักมีอคติส่วนตัวเข้ามาเกี่ยวข้องและคล้อยตามได้ง่าย

อาจารย์สุทธิมนัสได้ยกตัวอย่างเคสที่โคแฟคตรวจสอบพบในกรณีแรก คือคลิปวิดีโอที่ระบุว่าเป็นข่าวด่วนอ้างว่าผู้ชุมนุมจากภาคใต้ อีสาน เหนือ และตะวันออก มารวมตัวกันแล้ว พร้อมใช้แคปชั่นและภาพปลุกเร้าอารมณ์ แต่เมื่อตรวจสอบเชิงลึกพบว่า ภาพดังกล่าวแท้จริงแล้วคือภาพบรรยากาศคอนเสิร์ตใหญ่ของศิลปิน The Weeknd ที่สนามราชมังคลากีฬาสถาน ไม่ใช่การชุมนุมทางการเมืองแต่อย่างใด นอกจากนี้ยังพบการใช้แคปชั่นที่สร้างโดยปัญญาประดิษฐ์ (AI) หรือการติดแฮชแท็กจำนวนมากเพื่อปั่นอัลกอริทึมให้คนเห็นเป็นจำนวนมาก แนวทางตรวจสอบในกรณีนี้คือการสังเกตรายละเอียดภาพ คราบตึกหรือสถานที่ในภาพว่าตรงกับความเป็นจริงหรือไม่ รวมถึงการใช้เครื่องมือตรวจสอบภาพย้อนกลับ (Reverse Image Search) และการตรวจสอบกับแหล่งข่าวสำนักอื่นว่ามีเหตุการณ์นั้นเกิดขึ้นจริงหรือไม่ หากไม่มีสำนักข่าวใดรายงานเลยย่อมสันนิษฐานได้ว่าเป็นข่าวเท็จ

สำหรับกรณีที่สอง เป็นคลิปวิดีโอการชุมนุมที่ระบุข้อความพาดหัวว่าเป็นการชุมนุมสาปแช่งรัฐบาลที่อนุสาวรีย์ประชาธิปไตย ในกรณีนี้มีความซับซ้อนและยากกว่าเคสแรกเนื่องจากเป็นภาพเหตุการณ์ชุมนุมทางการเมืองจริงๆ ทว่าไม่ใช่เหตุการณ์ปัจจุบันในปี 2567 แต่เป็นการนำภาพเหตุการณ์เก่าจากการชุมนุมในปี 2566 ของสำนักข่าวประชาไทมาวนซ้ำ นอกจากนี้ในแพลตฟอร์ม TikTok ยังพบพฤติกรรมการนำคนมาบังหน้าจอ (Foreground) เพื่ออำพรางจุดสังเกตหรือทำให้ตรวจสอบสถานที่ได้ยากขึ้น อาจารย์สุทธิมนียสเน้นย้ำว่า วิธีการตรวจสอบคือต้องดูคลิปให้จบหลายรอบ สังเกตรายละเอียดในภาพ และตรวจสอบย้อนหลังกับแหล่งอ้างอิงที่น่าเชื่อถือ

ทางรายการยังได้เตือนถึงผลกระทบและความเสี่ยงของการแชร์ข่าวปลอมว่า นอกจากจะทำให้การรับรู้ข้อมูลข่าวสารของสังคมบิดเบือน ส่งผลต่อการตัดสินใจทางการเมืองที่สำคัญ และสร้างความแตกแยกในสังคมประชาธิปไตยแล้ว การนำข้อมูลเท็จเข้าสู่ระบบคอมพิวเตอร์ยังมีความผิดตามพระราชบัญญัติเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์อีกด้วย อีกทั้งยังทำให้ผู้แชร์สูญเสียความน่าเชื่อถือในสายตาคนรอบข้าง

ในช่วงท้ายรายการ สุชัยเจริญมุขยนันท และผู้ร่วมรายการได้ร่วมกันสรุปข้อคิดเตือนใจว่า ก่อนจะแชร์ข้อมูลใดๆ บนโลกออนไลน์ โดยเฉพาะข่าวสารการเมืองที่มักเร้าอารมณ์ได้ง่าย ผู้ใช้งานทุกคนต้องมี “สติ” รู้จักตรวจสอบภาพ สถานที่ พาดหัว แฮชแท็ก และแหล่งที่มาของข่าวให้รอบคอบ เพื่อป้องกันไม่ให้ตกเป็นเครื่องมือในการกระจายข่าวเท็จที่สร้างความเสียหายแก่สังคม และช่วยกันรักษาบรรยากาศการสื่อสารที่ถูกต้องและสร้างสรรค์ต่อไป